PvdA Amsterdam Centrum

JS Colums

De vrijheid van meningsuiting en Wilders

Zo 31 Jan 2010 - Micha Lubbers

Auteur: Micha Lubbers
Datum : 27 januari 2010

Geert Wilders is de verdachte in ‘het proces van de eeuw’. De eeuw is nog vrij jong, maar qua media aandacht strijdt Wilders inderdaad met heren als Mohammed B. en Holleeder om de eerste plaats. Voor aanvang van de eerste zittingsdag op 20 januari jl. stonden aanhangers van Wilders te demonstreren. Zij demonstreerden voor de vrijheid van meningsuiting. Deze vrijheid is in het geding, aldus de demonstranten en hun vrij eentonige borden. De zelf gekroonde koning van het vrije woord dreigt namelijk de mond gesnoerd te worden.

Wat is de vrijheid van meningsuiting eigenlijk? We moeten het dan over vrijheid hebben, zoals door Immanuel Kant helder is omschreven in ‘Wat is Verlichting?’. We moeten het ook hebben over de definitie van een mening. Op deze plaats wil ik graag een eerste aanzet doen.

Vrijheid is volgens Kant de noodzakelijke voorwaarde voor verlichting. Vrijheid is het afwerpen van de onmondigheid en de afhankelijkheid. Luiheid en lafheid moeten overwonnen worden ‘om zonder leiding van anderen van het verstand gebruik te maken’. Het gaat dus om de volledige vrijheid van het eigen denken.

Is alles wat men roept een mening? Nee! Een mening is een rationeel tot stand gekomen stelling die desgevraagd kan worden onderbouwd met rationele argumenten. Kan een mening mensen kwetsen? Ja! De emotie van de toehoorder staat namelijk los van de mening. Kan een mening discrimineren of aanzetten tot haat? Nee! Want deze zaken dragen niet bij aan een oplossing en zijn dus per definitie irrationeel.

Sommige mensen beschouwen het als rationeel wanneer men liegt en bedriegt ter wille van het eigen belang. Hele liberaaleconomische theorieën zijn aan deze gedachten opgehangen. Als geheel draagt het echter niet bij aan de oplossing van de vraag waar de mensheid eeuwig mee geconfronteerd zal worden: hoe zorgen we ervoor dat we zo prettig mogelijk met elkaar samenleven? De recente financiële crisis heeft een groot uitroepteken achter deze stelling geplaatst.

Kant vroeg zich af of hij in een verlicht tijdperk leefde. Het antwoord daarop was: ‘nee, maar wel in een tijdperk van verlichting’. Er is veel veranderd sinds Kant deze uitspraken deed, maar veel is ook hetzelfde gebleven als in 1784. We leven in een land waar de mensenrechten gerespecteerd worden, het internationale recht geworteld is en er grote vrijheden heersen. We leven echter ook in een land met grote tegenstellingen tussen zelfstandigen en afhankelijken. Op financieel, cultureel en sociaal gebied. Daar liggen de uitdaging van de eeuw.

De vrijheid van meningsuiting kan een grote bijdrage leveren in onze strijd en het doet mij goed dat er mensen zijn die om half acht ’s ochtends in de vrieskoude deze vrijheden verdedigen.